هفته نامه سلامت :
از اين هفته بحث جديدي را درباره سيستم‌هاي سوخت و ساز عضله شروع مي‌كنيم. هفته گذشته گفتيم كه 3 سيستم توليد انرژي براي عضله تعريف شده است: -1 سيستم فسفاژن ، -2 سيستم گليكوژن - اسيد لاكتيك (بي‌هوازي) و -3 سيستم هوازي‌.
متا‡سفانه يا خوشبختانه، مقدار آدنوزين تري فسفات موجود در عضله، حتي در يك ورزشكار حرفه‌اي، براي حفظ حداكثر قدرت عضله، فقط به مدت 3 ثانيه يعني مثلاً براي يك دوي سريع 50 متر كفايت مي‌كند. بنابراين، در همان چند ثانيه اول تمام‌آ.ت.پ هاي ذخيره شده تمام مي‌شوند و دوباره بايد از نو، آ.ام.پ به آ.ت.پ تبديل شوند. اين تبديل با 3 مكانيسم صورت مي‌گيرد كه همان 3 مكانيسمي است كه در ابتدا گفتيم و در اين شماره به توضيح آنها پردازيم.‌ <فسفوكرآتين> يك تركيب شيميايي است كه متشكل است از يك مولكول كرآتين كه يك راديكال فسفات به آن متصل شده . فسفوكرآتين هم مي‌تواند به كرآتين ديون فسفات تجزيه شود و انرژي آزاد كند. نكته اينجاست كه تجزيه فسفوكرآتين نسبت به تجزيه آ.ت.پ انرژي زا است.‌
انتقال انرژي از فسفوكرآتين به آدنوزين‌تري فسفات در جزئي از يك ثانيه به انجام مي‌رسد و بنابراين، عملاً تمام انرژي ذخيره شده در فسفوكرآتين درست مثل انرژي ذخيره شده در آ.ت.پ به طور آني در اختيار عضله قرار مي‌گيرد. فسفوكرآتين سلول به اضافه آدنوزين‌تري‌فسفات آن، سيستم انرژي‌زاي فسفاژن ناميده مي‌شود. اين 2 ماده روي هم مي‌توانند حداكثر انقباض عضله را براي 8 تا10 ثانيه، يعني فقط براي يك دوي سريع 100 متر حفظ كنند و براي بيش از اين مدت، به سيستم‌هاي ديگر احتياج است.‌ يكي از اين سيستم‌هاي ديگر، سيستم گليكوژن - اسيد لاكتيك است. گليكوژن ذخيره شده در عضله مي‌تواند به گلوكز تجزيه شود و گلوكز بسوزد (با اكسيژن تركيب شود) تا انرژي توليد كند. اما اگر اكسيژن وجود نداشت چه؟ در اين صورت باز هم گلوكز مي‌تواند رسالتش را به انجام برساند. در اينجا گلوكز به 2 مولكول <اسيدپيروويك> تجزيه مي‌شود و مقداري انرژي براي توليد چندين مولكول ‌آ.ت.پ‌ توليد مي‌كند. اسيد پيروويك مي‌تواند وارد ميتوكندري سلول‌ها شده و در آنجا با اكسيژن تركيب شود و باز هم انرژي آزاد كند، اما فراموش نكنيد كه گفتيم سلول دچار كمبود اكسيژن شده. در اين صورت است كه اسيد پيروويك تبديل به اسيدلاكتيك مي‌شود و اين همان اسيدلاكتيكي است كه بعد از تجمع در عضله ورزشكارها باعث درد و ناراحتي مي‌شود.‌
در شرايط مناسب، سيستم گليكوژن-‌اسيدلاكتيك مي‌تواند علاوه بر 8 تا 10 ثانيه تا‡مين شده توسط سيستم فسفاژن، حداكثر فعاليت انقباض عضله را براي 1/3 تا 1/6 دقيقه تا‡مين كند.‌ اما سيستم سوم، سيستم هوارسان است، يعني اكسيداسيون موادغذايي به منظور تا‡مين انرژي. بديهي است كه اين سيستم وابسته به انتقال مواد غذايي اعم از قند، اسيدهاي چرب و اسيدهاي آمينه به سلول است. اين سيستم از نظر زماني نامحدود است و تا وقتي مواد غذايي از راه خون به سلول مي‌رسند، اين سيستم هم كار مي‌كند.‌ بنابراين: سيستم فسفاژن سيستمي است كه عضله براي توليد انرژي زياد در مدت كوتاه از آن استفاده مي‌كند و سيستم هوارسان براي فعاليت ورزشي طولاني مورد نياز است. در بين اين دو، سيستم گليكوژن‌-‌اسيد لاكتيك قرار دارد كه به ويژه براي توليد نيروي اضافي در جريان دوهاي متوسط مثل 200 تا 800 متر اهميت پيدا مي‌كند. هفته آينده اين بحث را پيگيري خواهيم كرد.