ايران :بررسى تأثير اضطراب بين زنان ايرانى و اروپايى
ويروس اضطراب
سميه غفارى
در دنياى كنونى اضطراب، به منزله يك بيمارى حاد ميان افراد شايع است و همه به نوعى آن را تجربه كرده اند، هيچ كس نمى تواند ادعا كند تا به حال اضطراب نداشته و مضطرب نشده است، چرا كه انسان به رغم تمام توانايى ها و آموخته هايى كه دارد باز هرازچندگاهى به اين ترس ناشناخته گرفتار آمده است و حتى قوى ترين انسان ها هم از لحاظ روحى و جسمى در مواقعى اضطراب را تجربه كرده اند. اضطراب احساس ناخوشايند و حالتى دردناك است كه توأم با نگرانى، دلواپسى و تشويش خاطر است و با اضطراب، با علائمى همچون تپش قلب، تنگى نفس، سرگيجه، نفس زدن، درد قفسه سينه، تعريق، لرزش دست ها و لب ها، سستى و لرزش پاها، تهوع، سردرد و احساس خفگى همراه است.
اضطراب جزئى جدايى ناپذير از زندگى انسان است و بخشى از حيات روانى - اجتماعى انسان را تشكيل مى دهد اين احساس كمك مى كند تا به خواست هايمان برسيم و در حد متوسط محرك رفتار و كوشش براى رفع مشكلات روزمره زندگى و پيش گيرى از مخاطرات و رويدادهاى آسيب زاى آينده است كه البته بعضى از آن ها در دراز مدت بيمارى هاى جسمى و روانى مستعدى را باعث مى شوند. اگر راه تسلط يافتن بر اضطراب را بدانيم در كنار سود جستن از آنها زندگى لذت بخشى را تجربه خواهيم كرد.
اگر اضطراب وجود نداشته باشد باعث مى شود كه فرد هيچ كوشش و تلاشى را انجام ندهد و حالت سستى و بى حالى داشته باشد يك اضطراب در حد متوسط مى تواند باعث موفقيت و پيشگيرى از آسيب ها و خطرات باشد اما اگر از اين حد متجاوز باشد و با موقعيت هاى پيش آمده تناسب نداشته باشد به جاى اين كه عامل سازگارى باشد به عكس موجب اختلال و آشفتگى روانى، رنج و احساسات دردناك مى شود و در صورتى كه اين احساسات تداوم داشته باشند باعث آسيب هاى اجتماعى، شغلى، خانوادگى و جسمانى مى شوند. تحقيقات نشان داده به دنبال بروز اضطراب در افراد هورمون هايى ترشح مى شوند كه از تعداد گلبول هاى سفيد خون كه از بدن در برابر عوامل بيمارى زا حمايت مى كنند كاسته مى شود به همين دليل بدن در مقابل عفونت ها و سرطان ها خلع سلاح مى شود و موجب بروز بيمارى هاى قلبى- عروقى، گوارشى، پوستى، نزاع هاى خانوادگى، افت توانايى هاى ذهنى، بالا رفتن ميزان سرماخوردگى و گلو درد، آلرژى، مشكلات تنفسى، زخم معده، يبوست، سردرد، مشكل بلع، عرق سرد، بى خوابى، خستگى مزمن، دل به هم خوردگى، تكر ادرار، اسهال، سرگيجه، اختلال حافظه و گرفتگى عضلات و پر فشارى خون مى گردد.
در نيم قرن اخير، تغييرات زيادى در شيوه زندگى زنان رخ داده است. با افزايش پيچيدگى زندگى اجتماعى و عدم تسلط و شناخت كافى انسان بر اوضاع اجتماعى، اضطراب بشر زيادتر شده است. براساس اين واقعيت افرادى كه فاقد حمايت و پشتيبانى هاى اجتماعى، اقتصادى و عاطفى هستند و يا افرادى كه شناخت و درك كافى از موقعيت كنونى يا آينده زندگى خود ندارند و در هاله اى از ابهام به سر مى برند مستعد ابتلا به اضطراب در سطح مرضى هستند.
در گذشته مرد نان آور خانه و تأمين كننده مخارج خانواده محسوب مى شد و زن در ازاى اين خدمت مرد، وظيفه به دنيا آوردن و نگهدارى فرزندان را برعهده داشت. اما امروزه زنان به گونه اى ديگر زندگى مى كنند. سن شروع به اشتغال زنان و تعداد زنانى كه تنها به نقش خانه دارى بسنده كرده اند روز به روز كاهش مى يابد. همچنين موقعيت شغلى و اجتماعى زنان ترقى چشمگيرى كرده است. در حدود ۲۰ درصد زنان جامعه آمريكا تن به ازدواج نمى دهند. حال آن كه اين رقم در سال هاى قبل فقط ۶ درصد بود، نكته ديگر آن كه زنان نسل جديد كمتر از مادران خود نياز به وجود مرد را در كنار خود احساس مى كنند. به علاوه زن در فضاى كنونى، براى كمك به اقتصاد خانواده و گاه به منظور گرداندن آن، ناگزير از كار كردن است.
بسيارى از زنان شاغل سپرى كردن ساعات روز را در بيرون از منزل كوتاهى در انجام دادن امور تلقى مى كنند و ساعات استراحت شبانه را به جبران كارهاى عقب افتاده اختصاص مى دهند. اين ايفاى نقش دوگانه بر فشار روانى زنان مى افزايد. طبق آمار، ۵۶ درصد زنان معتقدند از اين كه بيرون از خانه كار مى كنند و كمتر در خانه هستند احساس گناه مى كنند.
زنان در تمام دنيا از جمله كشور ما از سطح اضطراب بالايى برخوردارند يكى از عوامل عمده آن احساس ناتوانى و عدم كنترل آنها بر سرنوشت و وضعيت زندگى شان است. حال اگر خانمى بر وضعيت اقتصادى همسرش، نحوه صرف اوقات او، كنترل بر وضعيت اخلاقى و تربيتى فرزندان به هر دليلى تسلط نداشته باشد در اين شرايط او مبتلا به اضطراب بالا و ناهنجارى مى گردد. اضطراب بالا در يك مادر على رغم اين كه او را از نظر جسمى، رفتارى، عاطفى و گفتارى به هم ريخته مى كند، ديگر اعضاى خانواده بخصوص فرزندان را نيز از نظر روانى -عاطفى تحت تأثير قرار مى دهد. هرچه فرزندان كم سن تر باشند اين تأثير سوء بيشتر خواهد بود. خلق يك فضاى آرام، شاداب، برانگيزاننده، ايمن و متنوع براى رشد فرزندان يك ضرورت است.
روانشناسان معتقدند مادر مضطرب فرزندان خود را نيز مضطرب مى كند و اضطراب مزمن و طولانى مدت حتى بر فرايند رشد جسمى و عصب شناختى كودكان خردسال نيز آسيب وارد مى كند . فرد مضطرب در برقرارى ارتباط رضايت بخش ناتوان است. زيرا زودرنج، تحريك پذير ، ناشكيبا، تكانشى، بيقرار و فاقد تمركز حواس مى گردد و قدرت گفتار و رفتار آرام و مهربانانه را از دست مى دهد و به راحتى عصبى و پرخاشگر مى شود. در نتيجه موجب رنجش و دفع ديگران مى شود.
فرد مضطرب معمولاً در روابط خانوادگى با همسر و فرزندان عملكرد خوبى ندارد. خواب ، وزن و اشتهاى فرد مضطرب نيز ناهنجار مى گردد.
دكتر مهرى نژاد- روانشناس و استاد دانشگاه - در اين مورد مى گويد: افرادى كه مشغله هاى بيشترى دارند آمادگى بيشترى براى اضطراب دارند. زنانى كه شاغل هستند اگر اضطراب شغلى داشته باشند چون انرژى زيادى را صرف خانه دارى و بچه دارى و تعهدات خانوادگى مى كنند مبتلا به اضطراب بالا مى شوند. اما ممكن است يك زن خانه دار نسبت به يك زن شاغل مضطرب تر باشد كه اين به توانايى زن شاغل در اداره امور شغلى، فرزندان و خانواده برمى گردد كه مى تواند با مهارتهاى شناختى و رفتارى از پس مسائل زندگى شغلى و خانوادگى به راحتى برآيد. اما آن زن خانه دارى كه نسبت به زن شاغل اضطراب بيشترى دارد به هر دليلى توانايى او دراداره زندگى خانوادگى اش پايين تر است و نگرانيها و ابهاماتى در زندگى او وجود دارد كه براى او تهديد محسوب مى شوند.
علاوه بر نقش ميزان تسلط فرد بر زندگى در ايجاد اضطراب، شخصيت فرد و زمينه هايى كه در فرايند رشد در خانواده طى نموده است نيز در ايجاد اضطراب نقش دارند. برخى افراد از نظر شخصيتى مضطرب تر از افراد ديگر هستند در نتيجه در واكنش به موقعيت اجتماعى يكسان اضطراب بيشتر راتجربه مى نمايند. در نهايت وضعيت جسمى را در ايجاد اضطراب نبايد از ياد برد كه بسيارى از بيماريهاى جسمى همانند پركارى غده تيروئيد، سندروم قاعدگى در زنان،كمبود ويتامين و املاح معدنى، آلرژيها، بيماريهاى قلبى - عروقى، آسيب هاى مغزى مى توانند فرد را براى رفع اضطراب درگير كنند براى رفع اضطراب بايد اقداماتى همچون افزايش شناخت و آگاهى فرد از اوضاع روانى - اجتماعى خويش ، افزايش مهارتهاى مقابله با مخاطرات و استرسها، تقويت توان جسمى از طريق تغذيه و ورزش، تعميق روابط صميمى و عاطفى با افراد ديگر به خصوص نزديكان، جذب حمايت هاى بيشتر، پيدانمودن نگرش باز نسبت به تجربيات كنونى و احتمالاً آينده ، آشتى با تضادهاى درون روانى و بين فردى، اجتناب از كمال گرايى و عدم پافشارى در تحقق اميال و خواسته ها، رفع نيازهاى جسمى و غريزى، تقويت قدرت اراده وپشتكار در مديريت امور زندگى ، اجتناب از مقايسه هاى اجتماعى، كنترل بر افكار مزاحم و نگران كننده ،تقويت توكل به خدا و پذيرش قدرت باريتعالى در روند حيات هستى با تمام مخلوقات آن، توجيه خود و پذيرش قدرت محدود انسان در تسلط كامل برسرنوشت خود، زندگى در زمان حال و مهار بر تخيلات معطوف بر آينده، خواب كافى، تنفس صحيح ،مديريت بر وضعيت عضلانى بدن و سعى در رهاسازى و آرام نمودن آنها در همه لحظات، پيدانمودن معنايى در زندگى براى توجيه زحمات روزمره، كاهش سلطه جويى بر افراد ديگر بخصوص همسر و فرزندان ، عدم وابستگى به تأييد و حمايت هاى گستردگى ديگران، كاهش توقع از خود و ديگران و زندگى ، تسلط فكر بر زندگى و مهار احساسات، كاهش مشغله هاى زندگى و برقرارى تناسب بين مشغله ها و تواناييها را به كار گرفت.